Znamiona barwnikowe i czerniak. Dodatkowe informacje
Każdy z nas może znaleźć na swojej skórze brązowe znamiona. Są one często nazywane „pieprzykami”. Na ogół zwracamy na nie uwagę przed wakacjami i po powrocie z urlopów. Tymczasem warto je kontrolować przez cały rok - praktyka pokazuje, że wystąpienie czerniaka często stwierdzane jest przypadkowo, podczas badania skóry z zupełnie innych powodów.
Nagłaśnianie tego tematu przez media w ostatnim okresie doprowadziło do wzrostu społecznego zainteresowania problemami czerniaka i znamion barwnikowych. Mimo to, ogólna wiedza na ten temat ciągle jest niedostateczna. Przykładem może być chory, który zgłosił się z prośbą o ocenę czarnej plamy na twarzy. Po dokładnym badaniu okazało się, że zmiana jest łagodna. Z wielkimi trudnościami lekarz przekonał pacjenta do rozebrania się. Na plecach ukazała się wtedy zmiana nie budząca żadnych obaw chorego, która po badaniu i późniejszym wycięciu okazała się czerniakiem złośliwym. Na szczęście szybka interwencja chirurgiczna uratowała życie chorego. Czerniak bowiem na wczesnym etapie rozwoju może być w 100% uleczalny.
Znamiona barwnikowe, bo o nich mowa, występują u każdego człowieka. Niektóre są zbudowane z melanocytów, czyli komórek produkujących barwnik – melaninę, inne zaś zbudowane są z tzw. komórek znamionowych. Znamiona mogą być wrodzone lub nabyte. Wrodzone towarzyszą nam od chwili narodzin. Nabyte pojawiają się w ciągu całego życia i nie mamy na to wpływu. Częste opalanie się i wizyty na solarium zwiększają liczbę nowych zmian barwnikowych na skórze i mogą wywoływać pobudzenie w obrębie już istniejących znamion. Znany jest przypadek kobiety, która po długim pobycie w tropikach, połączonym z częstymi kąpielami, zgłosiła się do lekarza z nowym, szybko powiększającym się znamieniem.
Po profilaktycznym jego usunięciu stwierdzono silne pobudzenie komórek barwnikowych, na szczęście bez cech złośliwości.
Znamiona nieprawidłowe spełniają pewne kryteria diagnostyczne pozwalające je odróżnić od zmian prawidłowych. Nawet patrząc okiem nieuzbrojonym, uwagę zwraca rozmiar znamienia i jego kolor, równomiernie lub nieregularnie rozłożony barwnik i wygląd brzegu znamienia. Im więcej nieregularności, tym bardziej podejrzane jest znamię. Lekarz, dotykając skóry może także ocenić szorstkość powierzchni znamienia, co wnosi ważne informacje diagnostyczne. Pod zwykłą lupą znamię daje się lepiej ocenić, ale obecnie stosuje się bardziej skomplikowane, podświetlane aparaty powiększające nazywane dermatoskopami. W powiększeniu 10x można ocenić wiele cech niemożliwych do zaobserwowania gołym okiem. Ocenia się: A - asymetrię zmiany (koło, elipsa, całkowita nieregularność), B - brzeg (równomierny, poszarpany, jak wygląda siatka barwnikowa w jego sąsiedztwie), C - kolor (jasno- i ciemnobrązowy, czerwony, szary, białawy, czarny), D - średnica (poniżej lub powyżej 6 mm), E - ewolucję zmiany (co się działo ze znamieniem w ostatnim okresie). Dodatkowo w dermatoskopie widać pewne drobne struktury znamienia: siatkę barwnika, większe kule i małe ziarna pigmentu, ciemnobrązowe smugi, naczynia krwionośne, miejsca zaniku znamienia. Takie cechy nie są możliwe do zaobserwowania nawet przez dużą, ale zwykłą lupę. Każda cecha jest odpowiednio punktowana. Suma punktów wskazuje na konieczność usuwania zmiany lub na możliwość jej pozostawienia. Ważnym elementem jest regularna kontrola dermatoskopowa znamion. W krajach tropikalnych nawet co 3 miesiące, w Polsce co najmniej raz na rok, chyba że lekarz zaleci inaczej. Znamiona opisuje się dokładnie w historii choroby. Jednak porównanie ich obrazu za rok nie jest często możliwe. Pamięć ludzka jest zawodna, a opis niedoskonały. Wtedy pomaga urządzenie zwane dermatoskopem cyfrowym - wykonuje ono fotografię znamienia w powiększeniu i zapisuje dane na dysku komputera. Za rok można obejrzeć nową i stare fotografie tego samego znamienia i porównać, czy coś się w nich zmieniło. Dodatkowo, nowoczesne programy współpracują z dermatologiem, podpowiadając mu po analizie obrazu czy znamię jest łagodne, czy złośliwe. Najważniejsze pozostaje jednak doświadczenie badającego znamiona lekarza.